Legalizovana digitalizacija knjiga
![](https://cdn.glassrpske.rs/slika/2014/09/750x500/20140917154747_163136.jpg)
Da li biblioteke smiju knjige koje žele posuđivati same digitalizovati? I smije li korisnik te knjige potom sam štampati ili sačuvati u svojoj digitalnoj biblioteci? Evropski sud pravde se pozabavio tim pitanjima.
Redovni korisnici biblioteka dobro poznaju problem; baš knjiga koju bi čovjek želio posuditi trenutno nije tu, a drugog primjerka nema. Do sada je jedino rješenje bilo... čekati. Ponekad nekoliko dana, ponekad nekoliko sedmica. Za ljubitelje beletristike je to često velika gnjavaža. No još veći problem imaju studenti - za one kojima baš ta određena knjiga treba za njihov diplomski ili neki drugi rad to često predstavlja ozbiljan problem, piše Dojče vele.
U posljednje vrijeme sve više je biblioteka širom Evrope koje su ovaj problem počele rješavati na novi, kreativan način. Ili se knjige od samog početka nabavljaju u digitalnom obliku, ili se naknadno ranije nabavljene tiskane knjige digitalizuju i korisnicima nude u elektronskom izdanju kao e-books. Na posebnim čitačima je potom moguće te knjige čitati na kompjuterskim ekranima.
Pravna siva zona
To je vrlo praktično rješenje, ali s jednim problemom: uvijek iznova se postavlja pitanje zaštite autorskih prava knjiga u elektronskom izdanju. Na kraju krajeva, biblioteke tu kopiraju autorske radove, a da prije toga nisu dobile saglasnost autora za tako nešto - i naravno da njemu ili njegovom izdavaču nisu za to bilo što platile.
Upravo zbog toga je bilo došlo i do spora između Tehničkog univerziteta u Darmštatu i izdavačke kuće "Eugen Ulmer". Izdavač se pobunio protiv toga što je univerzitetska biblioteka u Darmštatu odlučila da bez pitanja digitalizuje jedan udžbenik za noviju istoriju. Umjesto toga je izdavač zahtijevao da biblioteka kod njega kupi digitalnu verziju knjige. Međutim, uprava Tehničkog univerziteta je to odbila. Ali ne samo to; studentima je čak omogućeno da digitalizovanu verziju knjige štampaju na svojim radnim kompjuterima, ili da je u elektronskom obliku kopiraju na svoje USBb-stikove.
To je izdavaču bilo previše pa je podnio tužbu njemačkom Saveznom sudu. A budući se tu radi o nekim graničnim pitanjima zaštite autorskih prava, njemački sud je predmet predao dalje Evropskom sudu pravde (EuGH/ECJ) u Luksemburgu.
Digitalizacija može, štampa ne
Protekle sedmice (11.9.2014.) taj sud je donio načelnu presudu: biblioteke smiju da digitalizuju knjige iz svog fonda, a da prije toga nisu za dozvolu pitale vlasnika autorskih prava - dakle, autora ili izdavača. I u slučaju kada izdavači digitalizovanu verziju knjige nude kao e-book, biblioteke nisu dužne da tu verziju kupe već knjigu mogu same digitalovirati.
Inače, po mišljenju luksemburških sudija, one ne bi imale mogućnost da "odgovore svojoj svrsi koja se sastoji u omogućavanju i podsticanju istraživanja i studiranja". To je regulisano u posebnoj odredbi o izuzecima od opšte odredbe Evropske unije o zaštiti autorskih prava.
Međutim, u drugoj tački tužbe sudije su dale za pravo izdavaču: biblioteke se moraju brinuti za to da elektronske knjige na terminalima za čitanje nije moguće niti štampati niti kopirati na usb-stikove. Jer, tu se onda više ne radi ni o kakvom izuzetku, već o normalnom umnožavanju nekog djela koje podliježe zaštiti autorskih prava.
To znači da se za svaki štampani ili na usb-stiku sačuvani primjerak neke knjige moraju plaćati tantijemi na ime autorskih prava.
Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i Twitter nalogu.