“SA 330 puma” uspješna na ratištima širom svijeta

“SA 330 puma” uspješna na ratištima širom svijeta 13.03.2019 10:14 | Goran Ajder

“Puma” je nastala iz potrebe Francuskih oružanih snaga za srednjim transportnim helikopterom koji bi u svim vremenskim uslovima mogao prevesti do 20 vojnika sa opremom ili različiti drugi teret.

 Uz veliku podršku Francuske vlade prva dva prototipa SA 330A su poltjela 1965. godine.

Ubrzo su i Britanci pokazali interes za ovaj helikopter, i izrađivali dijelove za pojedine helikoptere.

Nakon određenih poboljšanja, “SA 330B puma” ulazi u serijsku proizvodnju 1968. godine, a naredne godine kreće njihova isporuka francuskim i britanskim vazduhoplovnim snagama.

“SA 330 puma” je dvomotorni helikopter koji može ponijeti do 16 vojnika na preklapajućim sjedištima ili šest povrijeđenih na nosilima sa još četiri dodatna sjedišta za medicinsko osoblje.

Ukupan unutrašnji teret koji helikopter može ponijeti je 3.200 kg, dok se na spoljnoj dizalici može podići teret do 275 kg. Pri projektovanju ovog helikoptera se vodilo računa da helikopter može nastaviti let čak iako jedan od motora potpuno otkaže. Dva potpuno nezavisna hidrosistema znatno povećavaju bezbjednost letenja.

Četiri lopatice glavnog rotora ovog helikoptera u prvim verzijama su izrađivani od legura aluminijuma, ali oni ugrađivani od 1976. godine  su izrađivani od kompozitnih materijala koji lopaticama daju veću čvrstoću uz smanjenje vibracija.

Stajni trap je poluuvlačeći tipa tricikl. Iako bi potpuno uvlačenje stajnog trapa smanjilo trenje vazduha i povećalo brzinu, od te opcije se odustalo da bi se povećala sigurnost kod prinudnog slijetanja.

Početna verzija helikoptera koja je isporučena francuskom vazduhoplovstvu SA 330B i ona isporučena RAF-u SA 330E je posjedovala dva motora snage 990 kw. Međutim, od 1973. godine se u verzijama SA 330H ugrađuju motori sa po 1.174 kw.

Ovi motori dobijaju i sisteme protiv zaleđivanja koji su instalirani na uvodnicima motora. “SA 330 puma” je dizajnirana tako da se nakon skidanja glavnog rotora može transportovati avionima C-160 i C-130 što olakšava njegovu upotrebu i na udaljenim ratištima. Takođe, vodilo se računa da se pretpoletni pregled može lako obaviti sa zemlje što je vrlo značajno za posadu kada treba brzo da poleti.

Iako je Puma prvenstveno namijenjena za transport trupa, tokom svoje istorije neki primjerci su dobili i naoružanje da služe za blisku vatrenu podršku. To naoružanje obuhvata topove M693 kalibra od 20 mm koji se nalaze na bočnim stranama helikoptera ili dva mitraljeza kalibra 7,62 mm kojima se upravlja sa bočnih vrata.

Za protivoklopno dejstvo helikopter je koristi ručno vođene rakete HOT, Nord SS.11 i Nord SS.12. IAR 330 je našao svoje kupce i u Pakistanu, Sudanu, Obali Slonovače i drugim zemljama širom svijeta. Tokom 1995. godine 24 IAR 330 su poslata u Izrael da im se ugradi modernija i efikasnija oprema. Tako je nastao SA 330 SOCAT namijenjen prvenstveno za protivoklopnu borbu i blisku vatrenu podršku iz vazduha. Maksimalna brzina helikoptera je 315 km/č, plafon leta 5.180 metara, dok mu je dolet 550 km.

Prazan helikopter teži 4.660 kg, a maksimalna težina na polijetanju 9.000 kg. Dužina SA 330 je 16,70 m i visina 4,90 m. Tokom operativne istorije SA 330 Puma je bila na mnogim ratištima širom svijeta. Argentinci su ga masovno koristili tokom rata za Foklande kod transporta trupa i dostave naoružanja i municije.

Tokom rata u Iraku koristili su ga i Francuzi i Britanci za transport, ali i za specijalne operacije. Pouzdanost “pume” u ovakvim operacijama pokazuje i to što su Britanci pokrenuli program modernizacije za 24 helikoptera koji bi mu, pored ugradnje najsavremenije opreme, produžilo životni vijek do 2025. godine.

Maroko je uspješno koristio ove helikoptere u građanskom ratu protiv separatističkih grupacija sve dok Sovjeti nisu poslali protivavionske sisteme Kub. Južnoafrička Republika je uspješno koristila SA 330 tokom dvije decenije ratovanja sa susjednim zemljama.

Ovaj sjajni helikopter je prodat u 697 primjeraka širom svijeta do 1987. godine, kada “Aerospatiale” prestaje sa njegovom proizvodnjom da bi se posvetio njegovom nasljedniku “AS 332 super pumi”. Ipak, preko 20 država još koristi “SA 330 pumu” u svom ratnom vazduhoplovstvu.

Mnoge modifikacije koje vrše razni korisnici imaju za cilj da produže životni vijek “pume”. To samo pokazuje koliki kvalitet posjeduje ovaj helikopter.

 

Goran Ajder, vojni analitičar



© Glas Srpske 2012 ISSN 2303-7385 | Impresum | Marketing | Kontakt | Latinica | Ćirilica